Xülasə
Bu akademik tədqiqat AAOIFI Şəriət Standartı №35 çərçivəsində Zəkat mövzusunu hərtərəfli təhlil edir. Məqalə Şəriət əsaslandırmasını — Qurani-Kərim ayələri, Peyğəmbər (s.ə.s.) hədisləri və dörd fiqhi məzhəbin mövqelərini — ətraflı şəkildə izah edir, AAOIFI standartının əsas maddələrini akademik səviyyədə şərh edir və konvensional maliyyə alətləri ilə müqayisəli təhlil aparır. Tədqiqat həmçinin şəriət əsaslandırması: zəkatın hüquqi əsası, aaoifi ss-35: zəkat standartının əsas müddəaları, zəkat hesablamasında müasir çağırışlar, dörd məzhəbin əsas zəkat qaydalarında fərqləri, qlobal zəkat i̇darəçiliyi təcrübəsi məsələlərini araşdırır. Azərbaycan kontekstində tətbiq perspektivləri və praktik nümunələr təqdim olunur.
Açar sözlər: Zəkat, AAOIFI Şəriət Standartı №35, İslami maliyyə, Şəriət uyğunluğu, Azərbaycan
1. Giriş: Zəkat — Yalnız Xeyriyyat Deyil, Maliyyə Sisteminin Təməli
Zəkat İslamın beş əsas sütunundan biridir — namaz, oruc və həcc kimi ibadətlərlə eyni sırada dayanır. Lakin Zəkat digər ibadətlərdən bir mühüm cəhətlə fərqlənir: o, birbaşa maliyyə sisteminə təsir edir. Zəkat yalnız fərdi ibadət deyil — o, iqtisadi bərabərsizliyi azaldan, sərvəti yenidən bölüşdürən və cəmiyyətdə sosial təminatı təmin edən institusional mexanizmdir.
Qurani-Kərimdə Zəkat 30-dan çox ayədə namazla birlikdə zikr olunur — bu, onun İslam dinindəki mərkəzi yerini göstərir:
"Namazı qılın, zəkatı verin və rüku edənlərlə birlikdə rüku edin." (əl-Bəqərə, 2:43)
AAOIFI Şəriət Standartı №35 — Zəkat — bu ibadətin maliyyə tətbiqinii müasir kontekstdə tənzimləyir: hansı aktivlərə Zəkat düşür, nisab (minimum hədd) necə hesablanır, investisiya portfelinin Zəkatı necə ödənilir, İslami maliyyə institutlarının Zəkat öhdəlikləri nədir.
Azərbaycanda Zəkat ödənişi fərdi təşəbbüs olaraq həyata keçirilir — dövlət tərəfindən tənzimlənən Zəkat sistemi mövcud deyildir. Lakin artan İslami maliyyə marağı və varlı müsəlman əhali kontekstində Zəkat hesablamasının dəqiq bilinməsi vacib ehtiyacdır.
Bu məqalə Zəkat ibadətinin maliyyə aspektlərini ətraflı araşdırır: klassik fiqhi qaydalardan müasir investisiya Zəkatına, nağd puldan səhm və sukuk Zəkatına, qlobal Zəkat idarəçiliyindən Azərbaycan perspektivinə qədər.
2. Əsas Terminlər Lüğəti
Zəkat (الزكاة): Etimoloji olaraq "təmizlənmə" və "artım" mənasını daşıyır. İslam hüququnda müəyyən şərtləri ödəyən malın müəyyən hissəsinin müəyyən kateqoriya insanlara verilməsi ibadəti.
Nisab (النصاب): Zəkatın vacib olduğu minimum var-dövlət həddi. Qızıl nisabı: 85 qram; gümüş nisabı: 595 qram. Müasir tətbiqdə adətən qızıl nisabı istifadə olunur.
Hovl (الحول): Bir hicri il (354 gün). Zəkatın vacib olması üçün mülk nisab həddində ən azı bir hovl müddəti ərzində saxlanılmalıdır.
Zəkat əl-Mal (زكاة المال): Mal-mülk Zəkatı — nağd pul, qızıl, gümüş, ticarət malları, investisiyalar. Nisbəti: 2.5% (1/40).
Zəkat əl-Fitr (زكاة الفطر): Ramazan ayının sonunda verilən Zəkat. Hər bir müsəlmana (yetişkin, uşaq) vacibdir. Miqdarı: müəyyən ərzaq məhsulunun bir Sa' (təxminən 2.5-3 kq) həcmində.
Uşr (العشر): Kənd təsərrüfatı məhsullarının Zəkatı. Yağışla suvarılanda 10%, süni suvarma ilə 5%.
Rikaz (الركاز): Dəfnə (gizli xəzinə). Rikaz tapılan zaman 20% (1/5) Zəkat verilir.
Əsnaf-ı Zəkat (أصناف الزكاة): Zəkatın verilə biləcəyi 8 kateqoriya (əl-Tövbə, 9:60): yoxsullar, miskinlər, zəkat yığanlar, ürəkləri İslama isindirilənlər, azad olunacaq kölələr, borclular, Allah yolunda olanlar, yolçular.
Zəkat əl-İstismar (زكاة الاستثمار): İnvestisiya Zəkatı — səhmlərin, sukukların, fondların Zəkat hesablaması.
Təzkiyə (التزكية): Təmizləmə. Haram gəlirdən təmizlənmə (purification) — Şəriət skrininqində icazə verilən maksimum haram gəlir nisbəti aşıldığında tətbiq olunur.
3. Şəriət Əsaslandırması: Zəkatın Hüquqi Əsası
3.1. Qurani-Kərim Əsası
Zəkat Qurani-Kərimdə ən çox zikr olunan maliyyə öhdəliyidir:
"Onların mallarından sədəqə (zəkat) al ki, bununla onları təmizləyəsən və saflaşdırasan." (ət-Tövbə, 9:103)
Bu ayə Zəkatın iki funksiyasını göstərir: "təmizləmə" (malın halallığını qoruma) və "saflaşdırma" (nəfsi tamahkarlıqdan təmizləmə).
Zəkatın 8 kateqoriya əhaliyə (Əsnaf) verilməsi:
"Sədəqələr (zəkat) yalnız yoxsullara, miskinlərə, onu yığıb paylaşdıranlara, ürəkləri İslama isindirilən kəslərə, kölələrin azad edilməsinə, borclulara, Allah yolunda olanlara və yolda qalmışlara məxsusdur. Bu, Allah tərəfindən fərz edilmişdir. Allah biləndir, hikmət sahibiidir." (ət-Tövbə, 9:60)
Bu ayə Zəkat xərclərinin dəqiq çərçivəsini müəyyən edir — Zəkat yalnız bu 8 kateqoriyaya verilə bilər, başqa məqsədə yönəldilə bilməz.
3.2. Hədis Əsası
Hz. Peyğəmbər (s.ə.s.) Muaz ibn Cəbəli Yəmənə göndərərkən əmr etmişdir:
"Onlara bildir ki, Allah onlara mallarından zəkat fərz etmişdir — varlılarından alınıb fəqirlərinə verilir." (Buxari, №1496; Müslim, №19)
Nağd pulun Zəkatı barədə:
"Gümüşün Zəkatı — hər iki yüz dirhəmdə beş dirhəmdir." (Buxari, Kitab əz-Zəkah)
Bu hədis 2.5% (5/200 = 1/40) Zəkat nisbətini müəyyən edir ki, bu da nağd pul, qızıl və ticarət mallarının Zəkat nisbətidir.
Zəkat öhdəliyindən qaçmanın ağırlığı:
"Qızıl-gümüş yığıb onun zəkatını verməyən kəsə Qiyamət günü həmin qızıl-gümüşdən lövhələr hazırlanacaq, cəhənnəm atəşində qızdırılacaq və onunla onun böyürləri, alnı və kürəyi dağlanacaqdır." (Müslim, Kitab əz-Zəkah, №987)
4. AAOIFI SS-35: Zəkat Standartının Əsas Müddəaları
4.1. Zəkatın Vaciblik Şərtləri
AAOIFI Şəriət Standartı №35-ə görə Zəkatın vacib olması üçün aşağıdakı şərtlər lazımdır (SS-35, Maddə 3):
Müsəlman olmaq: Zəkat yalnız müsəlmanlara vacibdir.
Tam mülkiyyət (Milk Tam): Malın sahibinin tam mülkiyyətində, tam ixtiyarında olması. Girovda olan mal, mübahisəli mülkiyyət, etibar edilmiş əmanət (Vədiə) — bunlara Zəkat düşmür.
Nisab həddinə çatmaq: Malın cəmi müəyyən edilmiş minimum həddi (nisab) keçməlidir. Qızıl nisabı: 85 qram saf qızıl; gümüş nisabı: 595 qram saf gümüş. Müasir fiqhdə əksər alimlər qızıl nisabını əsas götürlər (2026 fevral tarixinə yaxın qiymətlər ilə 85 qram qızıl ≈ 7,500-8,000 USD).
Bir hovl keçməsi: Mülk nisab həddində ən azı bir qəməri il (354 gün) saxlanılmalıdır. İstisna: kənd təsərrüfatı məhsulları, rikaz (gizli xəzinə) və ticarət gəliri — bunlarda hovl şərti yoxdur.
Əsas ehtiyaclardan artıq olmaq: Zəkat yalnız əsas yaşayış ehtiyaclarından (mənzil, geyim, ərzaq, nəqliyyat, iş alətləri) artıq olan maldan hesablanır.
4.2. Müxtəlif Aktiv Növləri üzrə Zəkat Hesablaması
4.2.1. Nağd Pul və Bank Əmanətləri
Nağd pul (AZN, USD, EUR və s.) və bank hesablarındakı balans — nisab həddini keçən və bir hovl saxlanan hissəyə 2.5% Zəkat düşürr (SS-35, Maddə 4/1).
Hesablama nümunəsi: Əgər bir şəxsin bank hesablarında cəmi 30,000 AZN var, nisab həddi 13,000 AZN-dirsə (85 qram qızılın AZN ekvivalenti), Zəkat: 30,000 × 2.5% = 750 AZN.
Vaxt əmanəti (müddətli depozit) — əsas məbləğə Zəkat düşür. Konvensional bankdakı faiz gəliri Riba olduğu üçün Zəkat hesablamasına daxil edilmir — əksinə, bu gəlir tamamilə xeyriyyəyə verilməlidir.
4.2.2. Qızıl və Gümüş
Qızıl: 85 qram və yuxarı olduqda 2.5%. Zinət əşyaları barədə ixtilaf var: Hənəfi məzhəbi — zinət qızılına Zəkat düşür; Maliki, Şafii, Hənbəli — istifadə olunan zinətə Zəkat düşmür. AAOIFI mövqeyi: zinət qızılı da daxil olmaqla bütün qızıla Zəkat düşür (Hənəfi mövqeyi) (SS-35, Maddə 4/2).
4.2.3. Ticarət Malları (Urud ət-Ticarah)
Satılmaq üçün əldə edilmiş mallar — hovl tamamlandığı gün bazar dəyərinə 2.5% (SS-35, Maddə 4/3).
Nümunə: Ticarətçinin anbarında 100,000 AZN dəyərində mal var. Hovl tamamlandığı gün malın cari bazar dəyəri 95,000 AZN-dirsə, Zəkat: 95,000 × 2.5% = 2,375 AZN.
4.2.4. Səhmlər — İnvestisiya Zəkatı
Bu, müasir müsəlman investorların ən çox soruşduğu mövzudur. AAOIFI SS-35 səhm Zəkatını iki ssenari üzrə tənzimləyir (Maddə 4/5):
Ssenari 1 — Ticarət məqsədli səhmlər: Şəxs səhmləri alqı-satqı ilə qazanc əldə etmək üçün (treyder kimi) saxlayırsa — hovl tamamlandığı gün səhmlərin bazar dəyərinə 2.5% Zəkat ödənilir. Bu, ticarət malı hökmündədir.
Ssenari 2 — İnvestisiya məqsədli səhmlər: Şəxs səhmləri uzunmüddətli investisiya üçün (divident almaq üçün) saxlayırsa — AAOIFI mövqeyinə görə Zəkat yalnız dividendlikdən (gəlir) hesablanır, səhmin bazar dəyərindən deyil. Əsas: investor səhmi satmaq niyyətində deyil, ona görə bazar dəyərinə Zəkat düşmür. Lakin alınan divident nağd pul kimi nisab hesablamasına daxil edilir.
Bu mövzuda alternativ fiqhi mövqe də var: bəzi alimlər (xüsusilə Qaradavi) səhmin zəkatable (Zəkata tabe) hissəsini şirkətin Zəkatable aktivlərinə mütənasib olaraq hesablamağı tövsiyə edir. Yəni: əgər şirkətin aktivlərinin 30%-i Zəkatable-dırsə (nağd pul, debitor borcu, ticarət malı), investorun bu şirkətdəki payının 30%-inə 2.5% Zəkat düşür.
4.2.5. Sukuk Zəkatı
Sukuk növündən asılıdır (SS-35, Maddə 4/6):
İcarə Sukukları: Əsas aktiv əmlakdır — əmlaka Zəkat düşmür, lakin İcarə gəliri nağd pul kimi nisab hesablamasına daxildir.
Müşarəkə/Müdarəbə Sukukları: Ticarət malı hökmündədir — bazar dəyərinə 2.5%.
Murabahah Sukukları: Borc alacağı kimi qiymətləndirilir — nominal dəyərinə 2.5%.
4.2.6. Kənd Təsərrüfatı Məhsulları
Yağışla suvarılırsa: 10% (Uşr). Süni suvarma ilə: 5% (nisf əl-Uşr). Hovl şərti yoxdur — məhsul yığılan anda Zəkat vacib olur. Nisab: 5 vəsq (təxminən 653 kq) (SS-35, Maddə 4/7).
4.2.7. Əmlak (Daşınmaz Əmlak)
Şəxsi istifadə üçün mənzil/ev — Zəkata tabe deyildir. İcarəyə verilmiş əmlak — əmlakın dəyərinə deyil, icarə gəlirinə Zəkat düşür (nağd pul kimi). Satılmaq üçün alınmış əmlak — ticarət malı hökmündədir, bazar dəyərinə 2.5%.
4.3. İslami Maliyyə İnstitutlarının Zəkat Öhdəliyi
AAOIFI SS-35, Maddə 5 İslami maliyyə institutlarının Zəkat öhdəliyini tənzimləyir:
İnstitusional Zəkat: Əgər İslami bankın nizamnaməsində Zəkat ödənişi müəyyən edilmişsə, bank bütün Zəkatable aktivlərinə 2.5% Zəkat ödəməlidir.
Fərdi Zəkat: Əgər bank institutusional olaraq Zəkat ödəmirsə, hər bir səhmdar öz payına düşən Zəkatı fərdi olaraq ödəməlidir.
Müdarəbə hesablarının Zəkatı: İnvestisiya əmanəti sahibləri öz paylarının Zəkatını özləri ödəməlidir — bank onlar adından ödəyə bilər (əmanətçinin razılığı ilə).
5. Zəkat Hesablamasında Müasir Çağırışlar
5.1. Kriptovalyuta Zəkatı
Kriptovalyuta mülkiyyəti Zəkata tabe olub-olmadığı barədə alimlər arasında müzakirə davam edir. Əksər nəzərə görə: ticarət məqsədli kriptovalyuta — ticarət malı hökmündədir, bazar dəyərinə 2.5%. Uzunmüddətli saxlama — bəzi alimlər bunu qızıl analoqu kimi qiymətləndirir (nisab + hovl + 2.5%).
5.2. İnflyasiyanın Nisab Hesablamasına Təsiri
Gümüş nisabı (~595 qram ≈ 450-500 USD) qızıl nisabından (~85 qram ≈ 7,500-8,000 USD) çox aşağıdır. Bu fərq müasir dövrdə böyük praktik əhəmiyyətə malikdir: gümüş nisabını tətbiq etdikdə daha çox insan Zəkat ödəyicisi olur. AAOIFI qızıl nisabını tövsiyə edir, lakin gümüş nisabını da qəbul edir.
5.3. Borcun Zəkat Hesablamasına Təsiri
Borclunun mülkündən borcları çıxılırmı? Hənəfi məzhəbi: bəli — borcu olan şəxs borclarını mülkündən çıxıb qalanına Zəkat hesablayır. Şafii məzhəbi: xeyr — borc Zəkat hesablamasına təsir etmir, bütün mülkə Zəkat düşür. AAOIFI mövqeyi Hənəfi yanaşmasına yaxındır — şəxsi borclar Zəkatable məbləğdən çıxılır (SS-35, Maddə 3/5).
6. Dörd Məzhəbin Əsas Zəkat Qaydalarında Fərqləri
| Məsələ | Hənəfi | Maliki | Şafii | Hənbəli |
|---|---|---|---|---|
| Zinət qızılı Zəkatı | Vacibdir | Vacib deyil | Vacib deyil | Vacib deyil |
| Nisab əsası | Gümüş | Gümüş | Qızıl/Gümüş | Qızıl/Gümüş |
| Borcun çıxılması | Bəli | Bəli | Xeyr | Bəli |
| Uşağın malı Zəkatı | Vacib deyil | Vacibdir | Vacibdir | Vacibdir |
| Zəkatın nağd ödənməsi | İcazəli | Yalnız ərzaq | İcazəli | Yalnız ərzaq |
| Hovl ərzində artım | Əlavə olunur | Əlavə olunmur | Əlavə olunur | Əlavə olunur |
Seriyamızın Qəbul Etdiyi Mövqe
Bu seriya AAOIFI mövqeyinə uyğun olaraq: - Qızıl nisabını əsas götürür (85 qram) - Zinət qızılına Zəkat vacibdir (Hənəfi mövqeyi) - Borclar Zəkatable məbləğdən çıxılır (Hənəfi-Hənbəli mövqeyi) - Səhm Zəkatı ticarət/investisiya fərqləndirməsinə əsaslanır (AAOIFI mövqeyi)
7. Qlobal Zəkat İdarəçiliyi Təcrübəsi
7.1. Səudiyyə Ərəbistanı — Dövlət Sistemi
Səudiyyə Ərəbistanında Zəkat dövlət tərəfindən topplanır: GAZT (General Authority of Zakat and Tax) şirkət və fərdlərdən Zəkat yığır. Bu, vergi sisteminə inteqrasiya olunmuş Zəkat modelidir.
7.2. Malayziya — Federal Zəkat Sistemi
Hər bir ştatda ayrı Zəkat idarəsi fəaliyyət göstərir. Zəkat ödənişi gəlir vergisindən çıxılır (vergi endirimi). Rəqəmsal platformalar vasitəsilə onlayn Zəkat ödənişi.
7.3. İndoneziya — BAZNAS
BAZNAS (Badan Amil Zakat Nasional) — dünyanın ən böyük Zəkat idarəçiliyi orqanı. İllik 500 milyon USD-dən çox Zəkat yığır.
7.4. Pakistan — Könüllü Sistem
Zəkat könüllü olaraq dövlət tərəfindən toplanır, lakin fərdlər özləri ödəyə bilərlər. Ushr (kənd təsərrüfatı Zəkatı) bəzi hallarda icbaridir.
8. Azərbaycan Kontekstində Zəkat: Mövcud Vəziyyət və Perspektivlər
8.1. Hazırkı Vəziyyət
Azərbaycanda Zəkat ödənişi tamamilə fərdi təşəbbüs əsasındadır. Rəsmi Zəkat toplama orqanı mövcud deyildir. Zəkat adətən birbaşa ehtiyaclılare verilir, məscidlər vasitəsilə və ya qeyri-rəsmi xeyriyyə kanalları ilə paylanır.
Əsas problemlər: Zəkat hesablaması barədə bilik azlığı — çox az müsəlman nisab, hovl, ticarət malı Zəkatı kimi anlayışları bilir. Zəkatın düzgün paylanmaması — şəxsi münasibətlər əsasında, strateji deyil, emosional paylanma. İnvestisiya Zəkatı barədə demək olar ki, sıfır bilik — Azərbaycan investorlarının əksəriyyəti səhm, fond, əmanət Zəkatını hesablamır.
8.2. Hüquqi Çərçivə Tələbləri
Birincisi, Zəkat fondunun yaradılması üçün qeyri-hökumət təşkilatı qanunvericiliyi çərçivəsində xüsusi hüquqi forma müəyyən edilməlidir.
İkincisi, Zəkat ödənişlərinin gəlir vergisindən çıxılması (vergi endirimi) mexanizmi yaradılmalıdır — bu, Malayziya modelinə bənzər şəkildə, Zəkat ödənişini həvəsləndirəirdi.
Üçüncüsü, İslami maliyyə institutları üçün Zəkat hesablaması və ödənişi barədə məcburi hesabat tələbi müəyyən edilməlidir — AAOIFI Mühasibat Standartı №9 (Zəkat) bu çərçivəni müəyyən edir.
Dördüncüsü, rəqəmsal Zəkat hesablama platformasının yaradılması üçün hüquqi əsas formalaşdırılmalıdır.
8.3. Praktik Tətbiq İmkanları
Rəqəmsal Zəkat Kalkulyatoru: Amanah.az platformasında müsəlmanların öz aktivlərini daxil edib Zəkat məbləğini hesablaya bildiyi onlayn alət — nağd pul, qızıl, əmlak, səhmlər daxil.
Zəkat Fondu: Peşəkar idarə olunan, şəffaf hesabatlı, Şəriət Şurası nəzarətində fəaliyyət göstərən Zəkat fondu — Zəkat ödənişlərini toplayıb 8 Qurani kateqoriyya üzrə paylamaq üçün.
Korporativ Zəkat Məsləhəti: Azərbaycan şirkətlərinin və fərdi investorların Zəkat hesablamasına köməklik göstərən ixtisaslaşmış məsləhət xidməti.
9. Praktik Yoxlama Siyahısı: Zəkat Hesablaması
Zəkat öhdəliyinizi yoxlamaq üçün aşağıdakı siyahını istifadə edin:
☐ Nisab yoxlaması: Bütün Zəkatable aktivləriniz (nağd pul + qızıl + ticarət malı + investisiyalar) nisab həddini (85 qram qızıl ekvivalenti) keçirmi?
☐ Hovl yoxlaması: Bu aktivlər ən azı bir hicri il (354 gün) ərzində nisab həddində saxlanılıbmı?
☐ Borc çıxılması: Şəxsi borclarınızı Zəkatable məbləğdən çıxdınızmı?
☐ Nağd pul: Bank hesablarınızdakı balans, evdəki nağd pul — 2.5% hesabladınızmı?
☐ Qızıl: Zinət əşyaları daxil olmaqla bütün qızılınız (85 qramdan yuxarı) — 2.5% hesabladınızmı?
☐ Ticarət malları: Satmaq üçün əldə etdiyiniz malların cari bazar dəyəri — 2.5% hesabladınızmı?
☐ Səhmlər: Ticarət məqsədli səhmlər — bazar dəyərinə 2.5%? İnvestisiya məqsədli — dividentlərə 2.5%?
☐ Əmlak gəliri: İcarəyə verilmiş əmlakın gəliri nağd pul kimi hesaba daxil edildi?
☐ Zəkat kateqoriyaları: Zəkatınızı 8 Qurani kateqoriyadan birinə verirsiniz?
Vacib xatırlatma: Zəkat İslamın beş sütunundan biridir. Nisab həddini keçən hər bir müsəlmanın Zəkat ödəməsi fərzdir — gecikdirmə günahdır.
10. Nəticə
Zəkat yalnız xeyriyyat deyil — İslam maliyyə sisteminin sosial sütunudur. AAOIFI Şəriət Standartı №35 bu ibadətin müasir kontekstdə dəqiq, təkrarlanabilən və şəffaf həyata keçirilməsi üçün ətraflı çərçivə təqdim edir.
Əsas çıxarışlar:
Birincisi, Zəkat bütün Zəkatable aktivlərə — nağd pul, qızıl, ticarət malları, səhmlər, sukuklar — 2.5% nisbətində vacibdir.
İkincisi, Azərbaycanda Zəkat bilik boşluğu böyükdür — xüsusilə investisiya Zəkatı barədə. Bu boşluğu doldurmaq Amanah-ın missiyalarından biridir.
Üçüncüsü, müasir investorlar üçün səhm və sukuk Zəkatı dəqiq hesablama bilikləri tələb edir.
Dördüncüsü, Azərbaycanda rəqəmsal Zəkat kalkulyatoru və peşəkar Zəkat fondu yaradılması böyük ehtiyacdır.
"Onların mallarından sədəqə (zəkat) al ki, bununla onları təmizləyəsən və saflaşdırasan." (ət-Tövbə, 9:103)
Əsas Mənbələr və İstinadlar
Qurani-Kərim:
əl-Bəqərə, 2:43 (namaz-zəkat birliyi); əl-Bəqərə, 2:245 (xeyirxah borc); ət-Tövbə, 9:60 (8 kateqoriya); ət-Tövbə, 9:103 (Zəkatın təmizləyici funksiyası)
Hədis:
Muaz ibn Cəbəl hədisi (Buxari, №1496; Müslim, №19); Gümüş Zəkatı hədisi (Buxari, Kitab əz-Zəkah); Qızıl-gümüş yığanların əzabı (Müslim, №987)
AAOIFI Şəriət Standartları:
SS-35: Zəkat, Maddə 3, 4/1-4/7, 5; AAOIFI Mühasibat Standartı №9: Zəkat
Akademik Mənbələr:
Yusuf əl-Qaradavi, "Fiqh əz-Zəkah", 1973; Muhammad Ayub, "Understanding Islamic Finance", 2007, Fəsil 18; Monzer Kahf, "Economics of Zakat", IRTI, 2000; Vəhbə əz-Zuhayli, "əl-Fiqh əl-İslami və Ədillətuhu", c. 3
Bu məqalə Amanah Research tərəfindən hazırlanmışdır. Məqalədəki fikirlər akademik araşdırma xarakteri daşıyır və fərdi Zəkat hesablaması üçün ixtisaslaşmış Şəriət alimindən məsləhət alınması tövsiyə olunur.
Biblioqrafiya
- AAOIFI, Shari'ah Standards (Full Text), Manama: AAOIFI, 2024–2025. — Şəriət Standartı №35.
- Qurani-Kərim: Yusuf (12); əl-Bəqərə (2); ət-Tövbə (9).
- Səhih əl-Buxari, Səhih Müslim.
- Usmani, M.T., An Introduction to Islamic Finance, Karachi: Maktaba Ma'ariful Quran, 2002.
- Ayub, M., Understanding Islamic Finance, Chichester: John Wiley & Sons, 2007.
- Hassan, M.K. və Lewis, M.K., Handbook of Islamic Banking, Cheltenham: Edward Elgar, 2007.
- əz-Zühayli, V., əl-Fiqh əl-İslami wa Adillatuhu, Dəməşq: Dar əl-Fikr, 2003.