Mənbələr və İstinadlar: Quran və Sünnə

Bu sənəd "Amanah" İslami maliyyə bloq seriyasında istifadə olunan bütün əsas Quran ayələri və Hədislərin mərkəzi reyestridir. Məqsəd bütün məqalələrdə sitatların dəqiqliyini və ardıcıllığını təmin etməkdir.

Quran Tərcüməsi: Əlixan Musayev


I. Qurani-Kərim Ayələri

Əl-Bəqərə (2)

2:188 Haqsız Qazanc

"Mallarınızı aranızda haqsız yerə yeməyin və (başqasının) malının bir hissəsini (onun özünə haram olduğunu) bildiyiniz halda günah işlədərərək mənimsəmək üçün onu hakimlərə (rüşvət olaraq) verməyin."

2:245 Qard əl-Həsən

"Kim Allaha gözəl bir borc verər ki, (Allah da) onun üçün bunu qat-qat artırsın? (Ruzini) azaldan da, çoxaldan da Allahdır. Siz Ona qaytarılacaqsınız."

2:261 Xeyriyyənin Bərəkəti

"Mallarını Allah yolunda xərcləyənlərin məsəli yeddi sünbül bitirən bir dənənin məsəlinə bənzəyir ki, hər sünbüldə yüz dənə vardır. Allah istədiyi kəs üçün bunu qat-qat artırar. Allah (hər şeyi) Əhatəedəndir, Biləndir."

2:275 Riba Qadağası

"Sələm (faiz) yeyənlər (qəbirlərindən) ancaq şeytan toxunmuş (cin vurmuş dəli) kimi qalxarlar. Bu, onların: "Alış-veriş də sələm kimidir", — demələrinə görədir. Halbuki Allah alış-verişi halal, sələmi isə haram etmişdir."

2:276 Riba və Sədəqə

"Allah sələmi məhv edər, sədəqələri isə artırar. Allah heç bir günahkar kafiri sevməz."

2:278-279 Ribadan İmroz

"Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun və əgər möminsinizsə, sələmdən qalan məbləğdən keçin. Əgər belə etməsəniz, Allah və Onun Elçisi tərəfindən (sizə qarşı elan olunmuş) müharibəyə hazır olun. Əgər tövbə etsəniz, sərmayəniz sizindir. Siz nə haqsızlıq edərsiniz, nə də sizə haqsızlıq olunar."

2:282 Ayət əl-Deyn — Borc Ayəsi

"Ey iman gətirənlər! Müəyyən bir müddətədək bir-birinizə borc verdikdə, onu yazın. Bunu aranızda bir katib ədalətlə yazsın... Borclu olan kəs diktə etsin, Rəbbi olan Allahdan qorxsun və ondan heç bir şeyi əskiltməsin..."


2:42 Haqqı Gizlətmək

"Haqqı batil ilə qarışdırmayın və bilərəkdən haqqı gizlətməyin."

2:185 Asanlıq Prinsipi

"...Allah sizin üçün asanlıq istəyir, çətinlik istəmir..."

Ali-İmran (3)

3:130 Qat-qat Riba

"Ey iman gətirənlər! Sələmi qat-qat artırıb yeməyin. Allahdan qorxun ki, bəlkə nicat tapasınız."


Ən-Nisa (4)

4:12 Miras və Şəriklik

"...Əgər onlar bundan çoxdurlarsa, onda mirasın üçdə birinə şərikdirlər..."

4:29 Batil Yolla Yemək

"Ey iman gətirənlər! Mallarınızı öz aranızda haqsız yollarla yeməyin. Bu, qarşılıqlı razılıqla etdiyiniz ticarət istisnadır. Bir-birinizi öldürməyin. Həqiqətən, Allah sizə qarşı rəhmlidir."

4:32 Həsəd Qadağası

"Allahın, birinizi digərinizdən üstün etdiyi şeyə (mal-dövlətə və məqama) tamah salmayın..."

4:58 Əmanət və Ədalət

"Həqiqətən, Allah sizə əmanətləri sahiblərinə qaytarmanızı və insanlar arasında hökm verərkən ədalətlə hökm vermənizi əmr edir..."

4:128 Sülh

"...Sülh (barışıq) daha xeyirlidir..."

4:161 Riba Yeməsi

"Qadağan olunduğu halda sələm (faiz) almaları və insanların mallarını haqsız yerə yemələri üzündən (Biz onlara cəza verdik)..."


4:35 Hakəm Təyini

"Əgər ər-arvad arasında ixtilaf olacağından qorxursunuzsa, hər iki tərəfdən bir hakim (hakəm) göndərin." (İslami arbitrajın Qurani əsası)

Əl-Maidə (5)

5:1 Əhdlərə Sadiqlik

"Ey iman gətirənlər! Əhdləri yerinə yetirin."

5:2 Yaxşılıqda Yardımlaşmaq

"...Yaxşılıq etməkdə və Allahdan qorxmaqda bir-birinizə yardım edin. Günah işlərdə və düşmənçilikdə bir-birinizə kömək etməyin..."

5:90 Meysir / Qumar

"Ey iman gətirənlər! Şübhəsiz ki, şərab da, qumar da, (tapınmaq məqsədilə) dik qoyulmuş daşlar da, fal oxları da şeytan əməlindən olan murdar şeylərdir. Bunlardan çəkinin ki, bəlkə nicat tapasınız."

5:100 Pis və Yaxşı

"De: "Pislə yaxşı bir ola bilməz, hətta pisin çox olması səni heyran etsə belə". Ey ağıl sahibləri, Allahdan qorxun ki, bəlkə nicat tapasınız!"


Əl-Ənam (6)

6:160 Onqat Mükafat

"Kim bir yaxşılıq gətirərsə, ona gətirdiyinin on qat əvəzi verilər. Kim bir pislik gətirərsə, ona ancaq gətirdiyinin misli qədər cəza verilər. Onlara haqsızlıq edilməz."

6:165 Xəlifəlik

"Sizi yer üzünün xəlifələri (varisləri) edən... Odur."


Ət-Tövbə (9)

9:60 Zəkatın Yerləri

"Zəkatlar Allah tərəfindən fərz olaraq yalnız yoxsullara, kasıblara, onu yığıb paylayanlara, qəlbləri İslamı qəbul etməyə meyil göstərənlərə, qulların azad olunmasına, borclulara, Allah yolunda cihad edənlərə və müsafirlərə məxsusdur. Allah Biləndir, Müdrikdir."

9:103 Təmizlənmə

"Onların mallarından sədəqə (zəkat) götür ki, bununla onları pak edib təmizləyəsən..."


Ən-Nəhl (16)

16:89 Kitabın İzahı

"...Biz Kitabı sənə hər şeyi izah etmək üçün, həm də müsəlmanlara hidayət, mərhəmət və müjdə olsun deyə nazil etdik."


Əl-İsra (17)

17:31 Yoxsulluq Qorxusu

"Kasıblıq qorxusundan uşaqlarınızı öldürməyin. Biz həm onlara, həm də sizə ruzi veririk. Onları öldürmək, həqiqətən də, böyük günahdır."

17:34 Əhdə Vəfa

"...Əhdə vəfa qılın. Həqiqətən, (insan) əhd barəsində sorğu-suala tutulacaqdır."


Taha (20)

20:114 Elm Duası

"...De: 'Rəbbim! Elmimi artır!'"


Ər-Rum (30)

30:39 Riba və Zəkat

"İnsanların malları içində artsın deyə faizə verdiyiniz (mallar) Allah yanında artmaz..."


Əl-Əhzab (33)

33:70 Doğru Söz

"Ey iman gətirənlər! Allahdan qorxun və doğru söz söyləyin."


Sad (38)

38:24 Şəriklər

"...Həqiqətən, şəriklərin çoxu bir-birinin haqqına təcavüz edir. Yalnız iman gətirib yaxşı işlər görənlərdən başqa. Onlar isə çox azdırlar!..."


Əz-Zümər (39)

39:9 Bilənlərlə Bilməyənlər

"De: "Heç bilənlərlə bilməyənlər eyni ola bilərmi?" Həqiqətən, yalnız ağıl sahibləri öyüd-nəsihət alırlar."


Əl-Hədid (57)

57:7 Əmanət

"Allaha və Onun Elçisinə iman gətirin və (Allahın) sizi üzərində sərəncam sahibi etdiyi maldan xərcləyin. Sizlərdən iman gətirib xərcləyənləri böyük bir mükafat gözləyir."

57:25 Mizan və Ədalət

"...Biz mizanı (tərəzini, ədaləti) nazil etdik ki, insanlar ədalətlə davransınlar..."


Əl-Həşr (59)

59:7 Sərvətin Dövriyyəsi

"(Allahın) Öz Elçisinə kəndlərin əhalisindən (qənimət kimi) verdiyi mallar Allaha, Peyğəmbərə, (onun) qohum-əqrəbasına, yetimlərə, yoxsullara və müsafirlərə məxsusdur ki, bu (var-dövlət) içərinizdəki zənginlər arasında dövr edən bir şey olmasın. Peyğəmbər sizə nə verirsə, onu götürün, nəyi də qadağan edirsə, ondan çəkinin. Allahdan qorxun. Həqiqətən, Allahın cəzası çox şiddətlidir."


Yusuf (12)

12:66 Kafalah — Söz Vermək

"Siz ondan tam arxayınlıq almadan — mənə Allah adına söz verənə qədər onu sizə verməkdən imtina edirəm."

12:72 Kafalah — Zaminlik

"Kim padşahın su qabını gətirsə — onun üçün bir dəvə yükü vardır. Mən buna zaminəm." (Kafalah, Ju'alah və İcarənin Qurani əsası)


Əl-Qəsəs (28)

28:26 Əmək Müqaviləsi

"(Musa üçün) qızlarından biri dedi: 'Ata, onu işə götür — ən yaxşı işçi güclü və etibarlı olandır.'" (İcarə və Əmək müqaviləsinin dəlili)

28:27 İcarə Müqaviləsi

"(Şüeyb) dedi: Mən iki qızımdan birini sənə ərə vermək istəyirəm, bu şərtlə ki, səkkiz il mənə muzdla (əcrə) işləyəsən." (İcarənin icazəliliyinin Qurani dəlili)


28:77 Axirət və Dünya Balansı

"Allahın sənə verdikləri ilə axirət yurdunu qazan. Dünyadan da nəsibini unutma. Allah sənə yaxşılıq etdiyi kimi, sən də yaxşılıq et."

Əz-Zuxruf (43)

43:32 Ruzinin Bölüşdürülməsi

"Onlar Rəbbinin mərhəmətini bölüşdürürlərmi? Dünya həyatında onların dolanışığını aralarında Biz böldük..."


Ət-Talaq (65)

65:6 Əmzirmə Haqqı — Ujrah

"Əgər Sizin üçün (uşağı) əmzirirlərsə, onlara haqqlarını verin..." (Xidmət müqabilində ödəniş — Ujrah-ın əsası)


Əl-Müzzəmmil (73)

73:20 Ticarət Səfəri — Mudaraba

"...Digərləri isə Allahın lütfündən (ruzi) axtarmaq üçün yer üzündə səfər edərlər..." (Mudaraba müqaviləsinin Qurani əsası)


Əl-Fəcr (89)

89:17 Sosial Dayanışma

"Xeyr, (əslində) siz yetimə ikram etmirsiniz." (Sosial dayanışma öhdəliyi — Kafalah-ın ictimai boyutu)


Əz-Zariyat (51)

51:19 Məhrumun Hüququ

"Onların mallarında dilənçinin və məhrumun hüququ var." (Zəkat və sosial maliyyə öhdəliyinin əsası)


II. Sünnə (Mühüm Hədislər)

Altı Əmtəə Hədisi Riba əl-Fədl

"Qızıl qızılla, gümüş gümüşlə, buğda buğda ilə, arpa arpa ilə, xurma xurma ilə və duz duzla — misli mislinə, bərabər və əlbəəl. Əgər bu siniflər fərqli olarsa, əlbəəl olmaq şərti ilə istədiyiniz kimi satın."
— Səhih Müslim

Sahib Olmadığın Şeyi Satmaq Qadağası لا تبع ما ليس عندك

Hakim ibn Hizam soruşdu: "Ey Allahın Rəsulu, bir adam yanıma gələrək məndə olmayan bir şeyi almaq istəyir; onu ona satıb sonra bazardan alımmı?" Peyğəmbər (s.ə.s.) cavab verdi: "Sahib olmadığın şeyi satma."
— Sünən ən-Nəsai

Dürüst Tacir التاجر الصدوق

"Dürüst, etibarlı tacir (Qiyamət günü) Peyğəmbərlər, Siddiqlər və Şəhidlərlə birlikdə olacaqdır."
— Tirmizi

Ğarar Qadağası النهي عن الغرر

"Allahın Rəsulu (s.ə.s.) daş atmaqla (çınqıl satışı) edilən ticarəti və Ğarar (müəmmalı) ticarətini qadağan etdi."
— Səhih Müslim

Zülmün Qadağası تحريم الظلم

"Allah buyurdu: Ey bəndələrim, Mən özümə zülmü haram etdim; onu aranızda da haram etdim. Biriniz birinizə zülm etməsin."
— Səhih Müslim (Qudsi hədis)

Zərər Yoxdur لا ضرر ولا ضرار

"Nə zərər vermək olar, nə də zərərə zərərlə qarşılıq vermək." (İslam hüququnun əsas prinsiplərindən biri)
— İbn Macə; İmam Əhməd

Riba Haramdır تحريم الربا

"Allahın Rəsulu (s.ə.s.) ribanı yeyəni, ödəyəni, onun şahidlərini və yazanını lənətlədi; hamısı eyni dərəcədədir."
— Səhih Müslim; Əbu Davud

Sülh İcazəlidir الصلح جائز

"Müsəlmanlar arasında olan sülh caizdir, yalnız halalı haram, haramı halal edən sülh istisna olmaqla."
— Əbu Davud; Tirmizi

Hər Müsəlmanın Qanı, Malı, Namusu Haramdır حرمة المسلم

"Hər bir müsəlmanın digər müsəlmana qanı, malı və namusu haramdır."
— Səhih Müslim; İbn Macə

Rəhn (Girov) Hədisi حديث الرهن

"Girov onun sahibindən ayrılmaz — girov sahibi girovun faydasını alar, girovun zərərini də o çəkər."
— Daraqutni; İmam Əhməd

İki Ortağın Üçüncüsü حديث الشراكة الثلاثية

"Allah-Təala buyurur: Mən iki ortağın üçüncüsüyəm, nə qədər ki, biri digərinə xəyanət etməyib. Biri xəyanət etdikdə aralarından çıxaram." (Müşarakə müqaviləsinin Quranı əsası)
— Əbu Davud, 3383; Hz. Əbu Hüreyrə r.a.

Bir Bədən Hədisi حديث الجسد الواحد

"Möminlər bir-birlərinə sevgi, mərhəmət və yardımda tək bir bədən kimidirlər. Bir üzv xəstələndikdə bütün bədən yuxusuzluq və qızdırma ilə əziyyət çəkir." (Təkafulun ən güclü hədis əsası)
— Buxari, 6011; Müslim, 2586; Hz. Nöman ibn Bəşir r.a.

Çətinliyin Aradan Qaldırılması حديث تنفيس الكرب

"Bir müsəlman qardaşının çətinliyini aradan qaldıranın, Allah da Qiyamət günündə çətinliyini aradan qaldırar."
— Buxari, 2442; Müslim, 2580; Hz. İbn Ömər r.a.

Halal-Haram Sərhədi حديث الحلال والحرام

"Halal aydındır, haram da aydındır. Aralarında şübhəli şeylər vardır ki, insanların çoxu onları bilmir. Kim şübhəli şeylərdən çəkinərsə, dinini və namusunu qorumuş olar."
— Buxari, 52; Müslim, 1599; Hz. Nöman ibn Bəşir r.a.

İşçi Haqqı حديث أجر الأجير

"İşçiyə əcrini tərinin qurumamışdan verın."
— İbn Macə, 2443 (da'if — zəif, lakin mənası digər səhih hədislərlə dəstəklənir)

Sədəqə Cariyə حديث الصدقة الجارية

"İnsan öldükdə əməli kəsilir, üç şey istisna: davam edən sədəqə (Sədəqə Cariyə), fayda verilən elm və ona dua edən saleh övlad." (Vəqf institutunun əsas hədis dəlili)
— Müslim, 1631; Hz. Əbu Hüreyrə r.a.