Xülasə
Bu akademik tədqiqat AAOIFI Şəriət Standartı №39 çərçivəsində Rəhn (Girov) mövzusunu hərtərəfli təhlil edir. Məqalə Şəriət əsaslandırmasını — Qurani-Kərim ayələri, Peyğəmbər (s.ə.s.) hədisləri və dörd fiqhi məzhəbin mövqelərini — ətraflı şəkildə izah edir, AAOIFI standartının əsas maddələrini akademik səviyyədə şərh edir və konvensional maliyyə alətləri ilə müqayisəli təhlil aparır. Tədqiqat həmçinin şəriət əsaslandırması: quran, hədis və i̇cma, aaoifi ss-39: girov standartının əsas müddəaları, rəhn: i̇slami i̇poteka modelinin təminat mexanizmi, azərbaycan konteksti: mövcud vəziyyət və perspektivlər, əsas mənbələr və i̇stinadlar məsələlərini araşdırır. Azərbaycan kontekstində tətbiq perspektivləri və praktik nümunələr təqdim olunur.
Açar sözlər: Rəhn (Girov), AAOIFI Şəriət Standartı №39, İslami maliyyə, Şəriət uyğunluğu, Azərbaycan
1. Giriş: Girov — Borcun Ən Qədim Təminatı
Girov (Rəhn) insanlıq tarixinin ən qədim maliyyə mexanizmlərindən biridir — borçlu öz əmlakını alacaqlıya təminat kimi verir, borcu ödədikdə geri alır, ödəmədikdə alacaqlı əmlakı sata bilər. Bu sadə prinsip antik sivilizasiyalardan müasir ipoteka bazarına qədər maliyyə sistemlərinin təməl daşı olmuşdur.
Müasir kontekstdə girov xüsusilə mənzil maliyyələşdirməsində əhəmiyyətlidir. Azərbaycanda mənzil qiymətləri son onillikdə kəskin artmışdır — Bakıda orta bir mənzil 100.000-200.000 AZN arasında dəyişir. Əksər ailələr bu məbləği nağd ödəyə bilmir və bank ipotekasına müraciət edir. Lakin konvensional ipoteka faiz əsaslı kreditdir — Şəriət baxımından Riba-dır.
Bu vəziyyət halal maliyyə axtaran müsəlmanları çətin seçim qarşısında qoyur: ya faizli ipoteka almaq, ya da mənzil almaqdan imtina etmək. Lakin İslam hüququ bu dilemmanı həll edən mexanizmlərə malikdir — İjarah Muntahia Bittamleek (SS-34), Müşarəkə Mutənaqisə (SS-12), Murabahah (SS-8) və Rəhn (SS-39) bunların əsas alətləridir.
AAOIFI Şəriət Standartı №39 girovun (Rəhn) İslam hüququndakı qaydalarını — girov əmlakının şərtlərini, istifadə hüquqlarını, satış prosedurlarını, zərər halında məsuliyyəti — dəqiq müəyyən edir. Bu standart İslami ipoteka modelinin təminat mexanizminin normativ çərçivəsidir.
Girov mövzusunun fiqhi əhəmiyyəti çox böyükdür, çünki girov əmlakının istifadə hüququ Riba ilə birbaşa əlaqəlidir: alacaqlı girov əmlakından istifadə edərsə — borc üzərindən mənfəət əldə edir — bu isə klassik Riba tərifidir. İmam əl-Kəraxi (v. 951) yazır: "Hər borc ki, bir mənfəət çəkir — o, Riba-dır" (كل قرض جرّ نفعاً فهو ربا). Girovun istifadə hüququ bu qaydanın birbaşa test sahəsidir.
2. Əsas Terminlər Lüğəti
| Termin | Ərəbcə | İzah |
|---|---|---|
| Rəhn | الرهن | Girov — borcun təminatı olaraq əmlakın girov qoyulması |
| Rahin | الراهن | Girov verən — borclu tərəf |
| Murtahin | المرتهن | Girov alan — alacaqlı tərəf |
| Marhun | المرهون | Girov əmlakı — girov qoyulmuş mal/əmlak |
| Qabz | القبض | Təslim alma — girov əmlakının alacaqlıya təhvili |
| Haqq əl-Habs | حق الحبس | Saxlama hüququ — alacaqlının borç ödənənə qədər saxlama hüququ |
| Rəhn Hiyazi | الرهن الحيازي | Fiziki girov — əmlakın fiziki olaraq alacaqlıya verilməsi |
| Rəhn Rasmi | الرهن الرسمي | Qeydiyyat girovu — əmlakın reyestrdə girov qeyd olunması |
3. Şəriət Əsaslandırması: Quran, Hədis və İcma
3.1. Qurani-Kərim — Birbaşa İstinad
"Əgər səfərdəsinizsə və katib tapa bilmirsinizsə — girov alın. Əgər bir-birinizə etibar edirsinizsə — əmanətinə etibar edilən şəxs əmanətini qaytarsın və Rəbbindən qorxsun." (əl-Bəqərə, 2:283)
Bu ayə girovun birbaşa Qurani əsasıdır. Diqqət yetirmək lazımdır ki, ayə girovun borcun sənədləşdirilməsinin (2:282) alternativi olduğunu göstərir: katib yoxdursa — girov alın. Bu, girovun borcun təminat mexanizmi olduğunu birbaşa müəyyən edir.
Mühüm fiqhi müzakirə — "Əgər səfərdəsinizsə" şərti: Ayə "əgər səfərdəsinizsə" şərti qoyur — deməli, girov yalnız səfərdə icazəlidirmi? Əksər fəqihlər (dörd məzhəbin hamısı) bu şərti "qalibiyyət" (الغالب — dominant hal) kimi təfsir edir — girov səfərdə və qeyri-səfərdə eyni dərəcədə icazəlidir. Dəlil: Hz. Peyğəmbərin (s.ə.s.) Mədinədə (səfərdə olmayan halda) öz zirehini girov qoyması ilə bu məna təsdiqlənir.
"Ey iman gətirənlər! Müəyyən müddətə bir-birinizə borc verdikdə — onu yazın." (əl-Bəqərə, 2:282)
Bu ayə borcun sənədləşdirməsini tələb edir — girov müqaviləsi də yazılı formada sənədləşdirilməlidir. Müasir kontekstdə: daşınmaz əmlak girovunun Daşınmaz Əmlak Reyestrində qeydiyyatı bu Qurani əmrin müasir tətbiqidir.
3.2. Hədis Dəlilləri
"Peyğəmbər (s.ə.s.) bir Yəhudidən 30 sa' (ölçü vahidi) arpa aldı və öz zirehini girov qoydu." (Buxari, №2916; Müslim, №1603)
Bu hədis bir neçə mühüm fiqhi nəticə verir: girov icazəlidir (Hz. Peyğəmbərin əməli sünnəti ilə sabit), müsəlman qeyri-müsəlmandan girovla borc ala bilər (Hz. Peyğəmbər Yəhudi tacirdən almışdır), girov hər növ borcda tətbiq oluna bilər — hətta ərzaq alışı kimi gündəlik əməliyyatlarda belə. İmam ən-Nəvəvi bu hədisi şərh edərkən girovun bütün ticarət növlərində icazəli olduğunu vurğulayır.
"Girov qoyulmuş minilə bilən heyvanı minin — xərcini ödədiyiniz halda. Südlü heyvanın südünü için — xərcini ödədiyiniz halda." (Buxari, №2512)
Bu hədis girov əmlakının istifadə hüququ barədə ən mühüm dəlildir — Hənbəli məzhəbinin əsas istinadıdır. Alacaqlı girov qoyulmuş heyvanın yem xərcini ödəyirsə — onu minə bilər və südünü içə bilər. Bu, qərşılıqlı fayda (müqabilə) prinsipidir — təmiz Riba deyildir.
"Girov, onu qoyanın mülkiyyətindədir — mənfəəti onundur, zərəri onundur." (Daraqutni; Şafii, "əl-Ümm")
Bu hədis girov əmlakının mülkiyyət statusunu aydınlaşdırır: girov qoyulmuş əmlak borçlunun mülkiyyətində qalır — alacaqlıya keçmir. Mənfəət (meyvə, icarə gəliri) borçluya aiddir, zərər (xarab olma) də borçlunundur.
3.3. İcma (Yekdil Razılıq)
Dörd Sünni məzhəb girovun icazəli olduğu barədə yekdil razılığa malikdir. İxtilaf yalnız girovun şərtləri, Qabz (təslim) tələbi, istifadə hüququ və satış proseduru barəsindədir — girovun əsas icazəliliyi üzərində heç bir ixtilaf yoxdur.
4. AAOIFI SS-39: Girov Standartının Əsas Müddəaları
4.1. Girovun Etibarlılıq Şərtləri (SS-39, Maddə 2)
Girov əmlakının şərtləri: Satıla bilən (halal) mal olmalıdır — İslam hüququnda satışı qadağan olan əşyalar (spirtli içki, donuz əti) girov qoyula bilməz. Girov verənin tam mülkiyyətində olmalıdır — başqasının əmlakını girov qoya bilməz (füzuli əqd). Müəyyən və identifikasiya oluna bilən olmalıdır — "evlərimdən biri" kimi qeyri-müəyyən girov etibarsızdır, çünki Ğərər (qeyri-müəyyənlik) yaradır. Mövcud olmalıdır — gələcəkdə alınacaq əmlak girov qoyula bilmir (əksər məzhəblərə görə).
Borcun şərtləri: Borc mövcud və müəyyən olmalıdır. Gələcək potensial borc üçün girov — mübahisəlidir (çünki borcun mövcudluğu girovun şərtidir). AAOIFI müəyyən şərtlər altında — borcun miqdarı və müddəti əvvəlcədən müəyyən edildikdə — gələcək borc üçün girovun icazəli olduğunu qəbul edir. Bu, bank maliyyələşdirmə şərtnaməsinin əvvəlcədən imzalanması kontekstində mühüm praktik əhəmiyyətə malikdir.
Qabz (Təslim alma) tələbi: Hənəfi məzhəbi girovun qüvvəyə minməsi üçün girov əmlakının alacaqlıya fiziki təhvil verilməsini (Qabz) tələb edir. Maliki və Şafii məzhəbləri Qabz-ı girovun qüvvəyə minmə şərti kimi deyil, girovun tamamlanması (ləzum) şərti kimi qəbul edir. Müasir kontekstdə: daşınmaz əmlakda (ev) fiziki təhvil praktik deyildir — bu səbəbdən rəsmi qeydiyyat (Daşınmaz Əmlak Reyestri) Qabz-ın müasir ekvivalenti kimi qəbul olunur. AAOIFI rəsmi qeydiyyatı konstruktiv Qabz hesab edir.
4.2. Girov Əmlakının İstifadə Hüququ (SS-39, Maddə 3)
Bu, girovun ən mübahisəli və fiqhi baxımdan ən mühüm məsələsidir — dörd məzhəb arasında ciddi ixtilaf mövcuddur. Bu ixtilafın kökü girov əmlakının hüquqi statusunun ikili xarakterindədir: bir tərəfdən əmlak borçlunun mülkiyyətindədir, digər tərəfdən alacaqlının saxlama hüququ (Haqq əl-Habs) vardır — bu, adi mülkiyyət hüququndan fərqli və mürəkkəb bir hüquqi vəziyyətdir.
Hənəfi məzhəbi: Girov alan (Murtahin — alacaqlı) girov əmlakından istifadə edə bilməz — hətta girov verənin razılığı ilə belə. Səbəb: girov borca bağlıdır — girov əmlakından istifadə borc üzərindən mənfəət əldə etmək deməkdir, bu isə birbaşa Riba-dır. "İmam əl-Kəraxi (v. 951) "Muxtasari-t-Tahavi Şərhi"ndə bu məsələni xüsusi fəsildə təhlil edir: "Alacaqlının girov əmlakından istifadəsi — istər sükün etmək, istər icarəyə vermək — bütün formaları ilə haramdır, çünki bu, borc üzərindən çəkilən mənfəətdir." İmam əl-Məvsili (v. 1284) "əl-İxtiyar" əsərində bunu daha da dəqiqləşdirir: hətta borçlu açıq şəkildə "evimi istifadə et" desə belə, bu razılıq hüquqi qüvvəyə malik deyil — çünki qadağanın səbəbi tərəflərin razılığı deyil, Riba-nın mahiyyətidir. Müasir İslami bankçılıqda bu prinsip cərəbatan tətbiq olunur: bank Murabahah maliyyələşdirmə üçün müştərinin evini girov alırsa — həmin evdən icarə gəliri almaq bank üçün mütləq şəkildə qadağandır. Girov verən (Rahin — borçlu) isə istifadə edə bilər — çünki hələ mülkiyyət sahibidir — lakin istifadəsi girov əmlakının dəyərini aşağı salmamalıdır (məsələn, evi sökmək və ya strukturunu dəyişdirmək qadağandır).
Şafii məzhəbi: Hənəfi mövqeyinə yaxın — girov alan girov əmlakından istifadə edə bilməz, girov verənin razılığı belə bu yasağı aradan qaldırmır. Səbəb eynidir: borc üzərindən mənfəət — Riba. İmam ən-Nəvəvi "əl-Məcmu" əsərində bu məsələdə alacaqlının hətta borçlunun razılığı ilə belə girov mülküdən mənfəətlənməsinin Riba-nın "zərai" (əkin) (ذريعة) — yaxınlaşma yolu — olduğunu vurğulayır.
Maliki məzhəbi: Daha çevik — girov verənin razılığı ilə girov alan istifadə edə bilər, lakin bu istifadə borc üzərindən əlavə mənfəət yaratmamalıdır. Yəni əgər alacaqlı girov evdə yaşayırsa — bazar qiymətinə icarə haqqı ödəməlidir (icarə borçluya ödənilir). Bu, "karşılıqlı kompensasiya" prinsipidir — Maliki fiqhində "əl-İvaz" (the exchange) adlanır.
Hənbəli məzhəbi: "Buxari hədisi"nə əsasən (girov heyvanın miniləməsi, südünün içilməsi) girov alan girov əmlakından istifadə edə bilər — lakin yalnız əmlakın baxım xərci müqabilində. Girov qoyulmuş heyvanın yemini ödəyirsə — onu minə bilər. Girov qoyulmuş evin kommunal xərclərini ödəyirsə — onda yaşaya bilər. Bu, müqabilə (exchange) prinsipidir — Riba deyildir. İbn Qudamə "əl-Muğni"də bu mövqeyi klassik şəkildə müdafiə edir: "Bu, borc üzərindən mənfəət deyil, baxım xərcinin müqaləsidir."
AAOIFI mövqeyi: Girov alan girov əmlakından istifadə edə bilməz (Hənəfi-Şafii mövqeyi əsasında). Bu, ən ehtiyatlı mövqedir — Riba riskini tam aradan qaldırır. Müasir İslami banklar bu mövqeyi standart olaraq qəbul edir — girov əmlakı yalnız təminat funksiya daşıyır, gəlir mənbəyi deyildir.
| İstifadə hüququ | Hənəfi | Maliki | Şafii | Hənbəli | AAOIFI |
|---|---|---|---|---|---|
| Alacaqlının istifadəsi | ❌ | ⚠️ Şərtlə | ❌ | ⚠️ Baxım müqabili | ❌ |
| Borçlunun istifadəsi | ✅ | ✅ | ✅ | ✅ | ✅ |
4.3. Girov Əmlakının Satışı (SS-39, Maddə 4)
Borçlu borcu vaxtında ödəmirsə, girov satıla bilər. AAOIFI satış prosedurunu dörd qaydaya əsaslandırır:
Birincisi: Satışdan əvvəl borçluya xəbərdarlıq edilməlidir — dərhal satış qadağandır. Borçluya müəyyən möhlət verilməlidir. İmam əl-Kəsani (v. 1191) "Bədaiu-s-Sanai" əsərində bu möhlətin minimum müddətini müzakirə edir və hakim (qazı) müdaxiləsinin tələb olunduğunu vurğulayır — yəni alacaqlı öz başına girov satışı həyata keçirə bilməz, məhkəmə qərarı tələb olunur. Osmanlı Məcəlləsinin 735-ci maddəsi bu prinsipi qanunlaşdırmışdır: "Rəhn malun bey'i hakimin izniylədir."
İkincisi: Satış ədalətli bazar qiymətinə həyata keçirilməlidir — alacaqlı girov əmlakını süni şəkildə aşağı qiymətə sata bilməz. Hənəfi fiqhində "Ğabn Fāhiş" (aşkar aldatma) prinsipi burada tətbiq olunur: əgər satış qiyməti bazar dəyərindən əhəmiyyətli dərəcədə aşağıdırsa — satış ləğv oluna bilər. AAOIFI müstəqil qiymətləndirmə (independent valuation) tələb edir.
Üçüncüsü: Satışdan əldə olunan məbləğdən: əvvəlcə borcun əsas məbləği ödənilir, qalan artıq məbləğ borçluya qaytarılır. Alacaqlı artıq məbləği saxlaya bilməz — bu zülm (zulm) olardı. Bu prinsip konvensional ipoteka satışından fərqlidir: bəzi konvensional sistemlərdə gəcikmə faizi, pənaltı və hüquqi xərclər artıq məbləği silə bilər — İslam hüququ isə yalnız faktiki borcun (əsas məbləğ + mənfəət marjası) ödənilməsini tələb edir.
Dördüncüsü: Satışdan əldə olunan məbləğ borcu ödəməyə kifayət etmirsə — borçlunun qalan borcu davam edir. Lakin İslam hüququ borçlunun hər şeyini almır: Qurani müdafiə prinsipinə görə borçlunun əsas yaşayış vasitələri (məskən, ərzaq, iş alətləri) toxunulmazdır. əl-Bəqərə, 2:280: "Əgər [əl borçlu] çətinlik içindədirsə — vəziyyəti yaxşılaşana qədər möhlət verin."
4.4. Girov Əmlakı Xarab Olarsa (SS-39, Maddə 5)
Girov əmlakı zərər çəkərsə (yanğın, təbii fəlakət, oğurluq): AAOIFI mövqeyi girov əmlakını əmanah (Amanah) statusunda hesab edir — alacaqlı yalnız öz təqsiri (səhlənkarlığı) varsa cavabdehdir. Təqsir olmadan xarab olubsa — alacaqlı cavabdeh deyildir, borc isə davam edir. Hənəfi mövqesi isə fərqlənir: girov əmlakı alacaqlı yanındaysa və xarab olubsa — borcun bir hissəsi girovun dəyəri qədər azalır.
5. Rəhn: İslami İpoteka Modelinin Təminat Mexanizmi
Rəhn müstəqil maliyyələşdirmə aləti deyil — o, İslami maliyyələşdirmə modellərinin təminat (collateral) mexanizmidir:
5.1. Murabahah + Rəhn
Bank ev alıb müştəriyə mənfəət marjası ilə satır (Murabahah — SS-8). Ev taksitlər ödənilənə qədər girov (Rəhn) qalır. Bu modeldə müştəri evin mülkiyyətçisidir — lakin evi sata bilməz (girov məhdudiyyəti).
5.2. İjarah Muntahia Bittamleek (İMB) + Rəhn
Bank evi alıb müştəriyə icarəyə verir (İMB — SS-34). İcarə müddəti ərzində ev bankın mülkiyyətindədir — ayrıca girov tələb olunmur (çünki bank artıq mülkiyyətçidir). Lakin əlavə təminat kimi müştərinin başqa əmlakı girov qoyula bilər.
5.3. Müşarəkə Mutənaqisə + Rəhn
Bank və müştəri birlikdə ev alır (SS-12). Hər ödənişlə bankın payı azalır. Ev ortaqlıq mülkiyyətindədir — bankın payı üçün əlavə girov tələb oluna bilər.
5.4. Konvensional İpoteka vs. İslami Modellər: Girov Fərqi
| Xüsusiyyət | Konvensional İpoteka | Murabahah + Rəhn | İMB (SS-34) |
|---|---|---|---|
| Mülkiyyət | Müştəridə (girovda) | Müştəridə (girovda) | Bankda (icarə dövrü) |
| Girov | Ev bankın girovundadır | Ev bankın girovundadır | Girov lazım deyil |
| Risk | Müştəridə | Müştəridə | Bankda |
| Ödəməzsə | Girov satışı + faiz | Girov satışı (faiz yox) | Bank öz əmlakını satır |
6. Azərbaycan Konteksti: Mövcud Vəziyyət və Perspektivlər
6.1. Mövcud İpoteka Bazarı
Azərbaycan Dövlət İpoteka Fondu (Mənzil İnşaat Agentliyi) güzəştli ipoteka proqramları həyata keçirir — lakin bunlar faiz əsaslıdır (3%, 6%, 8%). Kommersiya bankları da ipoteka kreditləri verir — daha yüksək faiz dərəcələri ilə. "Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında" Qanun girovun rəsmi qeydiyyatını tənzimləyir. İslami ipoteka modeli Azərbaycanda mövcud deyildir. Müqayisə üçün: BAE Daşınmaz Əmlak Qeydiyyıtı (RERA) İslami ipoteka girovunun qeydiyyatı üçün xüsusi prosedurlara malikdir, Bahreyn Mərkəzi Bankı isə İslami ipoteka girovunun "Rəhn Rasmi" (qeydiyyat girovu) formasını qəbul edib və AAOIFI SS-39-a isə uyğunluq tələb edir — bu modellər Azərbaycan üçün benchmark ola bilər.
6.2. Hüquqi Çərçivə Tələbləri
"İpoteka haqqında" Qanuna İslami maliyyələşdirmə modelləri (Murabahah, İMB, Müşarəkə Mutənaqisə) üçün xüsusi girov müddəaları əlavə edilməlidir. İkiqat daşınmaz əmlak vergisinin qarşısının alınması — İMB modelində bankın evi alırkən və müştəriyə keçirərkən iki dəfə vergi ödəməsi ədalətsizdir. Bu problem Böyük Britaniyanın 2003-cü il "Finance Act" ilə həll etdiyi məsələdir — İslami ipoteka üçün Stamp Duty vergisindən azad etmə müddəası konvensional ipoteka ilə bərabər rəqabət mühiti yaratmışdır. Azərbaycan qanunvericiliyində analoji müddəa olmadan İslami ipoteka 2-4% əlavə xərclə məhdudlaşar. Girov qeydiyyatı prosedurlarının sadələşdirilməsi — İslami maliyyə müqavilələri üçün xüsusi qeydiyyat proseduru yaradılmalıdır. ASAN Xidmət infrastrukturunun İslami girov qeydiyyatına adaptə olunması texniki baxımdan mümkündür.
6.3. DİF-in İslami İpoteka Proqramı İmkanı
Mənzil İnşaat Agentliyi İslami ipoteka proqramı yarada bilər. Murabahah modeli — Agentlik evi alıb müştəriyə mənfəət marjası ilə satır, ev girov qalır. İMB modeli — Agentlik evi alıb müştəriyə icarəyə verir, icarə müddəti sonunda mülkiyyət keçir. Bu proqramlar heç bir qanunvericilik dəyişikliyi tələb etmir — yalnız Agentliyin daxili qaydalarının dəyişdirilməsi kifayət edər.
7. Praktik Yoxlama Siyahısı: Girov Əməliyyatının Şəriət Uyğunluğu
☐ Girovun qeydiyyatı: Girov rəsmi reyestrdə qeydiyyata alınıb?
☐ İstifadə hüququ: Girov alan (alacaqlı) girov əmlakından istifadə edirmi? (İstifadə edirsə — Riba riski)
☐ Satış proseduru: Girovun satışı ədalətli bazar qiymətinə həyata keçirilir?
☐ Artıq məbləğ: Satışdan artıq qalan məbləğ borçluya qaytarılır?
☐ Sığorta: Girov əmlakı sığortalanıb? Sığorta xərcini kim ödəyir?
☐ Maliyyə modeli: Girov faizli kreditə, yoxsa İslami maliyyələşdirmə modelinə bağlıdır?
☐ Xəbərdarlıq: Borç ödənmədiyi halda satışdan əvvəl borçluya xəbərdarlıq edilir?
8. Nəticə: Girov — Təminat Aləti, Maliyyə Modeli Deyil
Girov (Rəhn) İslam hüququnda icazəlidir — Qurani-Kərimdə birbaşa zikr olunur, Hz. Peyğəmbərin (s.ə.s.) əməli sünnəti ilə təsdiqlənir. Problem girovun özündə deyil, girov üzərinə qurulan maliyyə modelindədir. Faizli kreditin girovu onu halal etmir — girov yalnız təminatdır, maliyyə modelinin əsası deyil.
Əsas çıxarışlar: birincisi, girov əmlakından alacaqlının istifadəsi Riba riski daşıyır — AAOIFI bunu qadağan edir. İkincisi, girov satışından artıq məbləğ borçluya qaytarılmalıdır — bu, ədalətin fundamental tələbidir. Üçüncüsü, Azərbaycan üçün Mənzil İnşaat Agentliyinin İslami ipoteka proqramı ən real tətbiq yoludur.
"Əgər səfərdəsinizsə və katib tapa bilmirsinizsə — girov alın." (əl-Bəqərə, 2:283)
Əsas Mənbələr və İstinadlar
Qurani-Kərim: əl-Bəqərə, 2:282, 2:283.
Hədis: Buxari, №2512, №2916; Müslim, №1603; Daraqutni (girov mülkiyyəti hədisi).
AAOIFI Standartları: SS-39: Rəhn; SS-34: İjarah Muntahia Bittamleek; SS-12: Müşarəkə; SS-8: Murabahah; SS-45: Kapital Qorunması.
Klassik Fiqh: İmam əl-Kəraxi, "Muxtasari-t-Tahavi Şərhi"; İmam ən-Nəvəvi, "Şərhu Muslim"; Vəhbə əz-Zuhayli, "əl-Fiqh əl-İslami və Ədillətuh", c. 6; İbn Qudamə, "əl-Muğni", c. 4.
Müasir Akademik: Muhammad Ayub, "Understanding Islamic Finance", Fəsil 14; Mufti Təqi Usmani, "An Introduction to Islamic Finance", Fəsil 7.
Bu məqalə Amanah Research tərəfindən hazırlanmışdır.
© 2026. Bütün hüquqlar qorunur.
Biblioqrafiya
- AAOIFI, Shari'ah Standards (Full Text), Manama: AAOIFI, 2024–2025. — Şəriət Standartı №39.
- Qurani-Kərim: əl-Bəqərə (2).
- Səhih əl-Buxari, Səhih Müslim.
- Usmani, M.T., An Introduction to Islamic Finance, Karachi: Maktaba Ma'ariful Quran, 2002.
- Ayub, M., Understanding Islamic Finance, Chichester: John Wiley & Sons, 2007.
- Hassan, M.K. və Lewis, M.K., Handbook of Islamic Banking, Cheltenham: Edward Elgar, 2007.
- əl-Kasani, Badai' əs-Sanai' fi Tartib əş-Şərai', Beyrut, 1993.
- əz-Zühayli, V., əl-Fiqh əl-İslami wa Adillatuhu, Dəməşq: Dar əl-Fikr, 2003.